Commissie: Israëlcommissie

Activiteiten van de Classicale Kerk en Israël Werkgroep Overijssel-Flevoland, najaar 2026

Bijeenkomst over Israëlzondag met Jacco Overeem op 7 september

Op maandagmiddag 7 september organiseert de Classicale Kerk & Israël Werkgroep Overijssel-Flevoland een bijeenkomst over de Israëlzondag. Op deze bijeenkomst zal het gaan over de betekenis van deze zondag, over de vragen die deze omstreden zondag oproept en over het materiaal dat voor de Israëlzondag van dit jaar wordt aangeboden. De bijeenkomst staat onder leiding van ds. Jacco Overeem. Hij is in dienst van de landelijke kerk als medewerker Kerk en Israël / Joods-christelijke relaties. Over de Israëlzondag schrijft ds. Jacco Overeem: Waarom houden we een Israëlzondag? Waarom werd het in de 50-er jaren van de vorige eeuw ingevoerd? En wat betekent Israëlzondag vandaag, in een tijd waarin de situatie in het Midden-Oosten ook binnen veel gemeenten ertoe leidt dat de meningen diametraal uiteen kunnen lopen – vaak heel betrokken en navenant heftig? Misschien herkennen veel voorgangers de gedachte: ‘Nu maar even niet…’ Juist daarom is het waardevol om hierover met elkaar in gesprek te gaan.

De bijeenkomst wordt gehouden in de Bagijnehof, het zalencentrum van de Oosterkerk, Koewegje 2, 8021 AG te Zwolle. De Bagijnehof is bereikbaar met buslijnen 4 en 13 vanaf het NS station. Aan de Turfmarkt, naast de Oosterkerk, is ruime parkeergelegenheid; een dagkaart om te parkeren kost € 6,50. De bijeenkomst begint om 13.30 uur, inloop vanaf 13.00 uur en we sluiten af rond 16.00 uur. Deelname is gratis en een gift voor de koffie of thee die geschonken wordt, is welkom

Aanmelden graag vóór 28 augustus 2026 bij Ad de Hoop, adehoop11@hetnet.nl

Leerhuis voor pastores en belangstellenden in Zwolle

In het najaar van 2026 organiseert de Classicale Kerk & Israël Werkgroep Overijssel-Flevoland drie leerhuis bijeenkomsten voor predikanten en belangstellenden, op de donderdagen 24 september, 22 oktober en 26 november 2026. Onder leiding van drs. Esther van Eenennaam zullen we ons verdiepen in rabbijnse parabels. Zij is docent aan de Academie voor Geesteswetenschappen en verbonden aan het Nederlands Genootschap voor Joodse Studies. Als student-assistent was ze betrokken bij het wetenschappelijk onderzoek naar parabels, Parables and the Parting of the Ways. De bijeenkomsten worden gehouden in de Bagijnehof in Zwolle. Zie in de tekst hierboven voor verdere informatie over deze locatie. De dagindeling is als volgt: inloop vanaf 10.30 uur, aanvang 11.00 uur. Om 12.30 uur onderbreken we voor een lunch en om 13.15 uur pakken we de draad weer op, om af te sluiten rond 14.45 uur. Kosten van deelname (inclusief lunch) zijn € 120,- voor drie bijeenkomsten. U kunt eventueel ook een afzonderlijke bijeenkomst deelnemen à € 40,- per keer. Aanmelding vóór 14 september 2026 bij ds. Hennie Marsman, hj.marsman@kpnmail.nl , tel. 06 – 29 49 25 31.

Struikelstenen in Rijssen

Woensdag 15 maart 2023 werden er in Rijssen 10 struikelstenen gelegd. Marco Ephraïm en ds. Egbert Egberts waren daarbij aanwezig namens de Ontmoetingskerk (Marco geeft in onze gemeente vorm aan de taakgroep Kerk&Israel). Tijdens een korte, plechtige ceremonie werden er 6 struikelstenen door schoolkinderen uit Rijssen gelegd aan de Walstraat, en 4 aan de Wierdensestraat.

Indrukwekkend en aangrijpend waren de verhalen van de nabestaanden. Donald Pagrach vertelde over zijn grootouders, die destijds in het pand aan de Walstraat woonden waarin nu een eethuisje is gevestigd. Zij werden weggevoerd en vermoord in de concentratiekampen in Duitsland. Zij meenden in Rijssen veilig te zijn, en gaven voorrang aan een onderduikadres voor het gezin van hun zoon in Amsterdam. Zodoende overleefden Donald Pagrach en zijn ouders de oorlog. Maar zijn grootouders werden weggevoerd uit Rijssen en kwamen nooit meer terug.

De struikelstenen zijn een initiatief van een Duitse kunstenaar (in het Duits: ‘Stolpersteine’). Inmiddels kunt u ze in veel steden en dorpen in ons land aantreffen (en dus ook in andere landen). Donald Pagrach merkte in zijn toespraak op dat er zo toch nog een plek is waar zijn grootouders herdacht kunnen worden – een graf hebben ze immers niet. En ons als kerk herinnert het niet alleen aan de verschrikkingen van de Shoah, de moord op 6 miljoen Joodse mensen. De struikelstenen herinneren ons ook aan de Joodse wortels van de christelijke kerk: 2/3 van onze bijbel is de Joodse bijbel, de geschiedenis van het Joodse volk. Wij staan op de schouders van Israel.

Tal van redenen om ons bewust te blijven van deze duistere kant van de  geschiedenis. Tal van redenen om waakzaam te zijn waar het gaat om modern antisemitisme.

Marco Ephraïm en ds. Egbert Egberts

Voor meer informatie over de struikelstenen in Rijssen: www.stolpersteine-rijssen.nl

Valse hoop. Het zijn twee woorden die elkaar eigenlijk niet verdragen. Toch tekenen ze de situatie waarin Joodse gevangenen in Kamp Westerbork gedurende de Tweede Wereldoorlog verkeerden. Hoe intens vals die hoop was, bleek snel. Er moest een doel worden bereikt. Nazi-Duitsland bedacht hiervoor een naam: Endlösung. Over een onverdraaglijk woord gesproken.

Er zijn redenen te bedenken waarom we soms het verleden moeten laten rusten. Wat geweest is, is geweest. Oprakelen helpt niemand vooruit, wrijven in een vlek maakt de zaak alleen maar erger. Het boek ”Tot de dood ons scheidt” van auteur Saskia Aukema bewijst dat er alle aanleiding kan zijn om wél terug te blikken, om juist nooit te vergeten.

Aukema’s boek verschijnt op 27 januari ter gelegenheid van de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust. Het Duitse concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz in Polen staat internationaal symbool voor de vernietiging van zes miljoen Joden. Holocaust is een brandoffer. Joden spreken over de Shoah, Hebreeuws voor catastrofe.

De auteur van ”Tot de dood ons scheidt” legt maar een klein deeltje van die vreselijke geschiedenis onder de loep. Ze verhaalt over trouwen in gevangenschap, in een kamp tussen de Drentse heidevelden, in het bijzijn van een echte ambtenaar van de burgerlijke stand. Trouwen, een bezegeling van de liefde, door God gegeven.

Trouwen is leven. Maar niet in Kamp Westerbork. Daar was het valse hoop, zo vals als het kwaad zelf. Een van de beschreven echtparen wordt vier dagen later in Oost-Europa een gaskamer ingejaagd. Van de 261 stellen overleven 60 echtparen de oorlog. Een inktzwart hoofdstuk in een immense geschiedenis.

Die kleine hoofdstukken helpen mee om de herinnering aan de Holocaust levend te houden. Om te laten zien waartoe zondige mensen in staat zijn. Ook om telkens weer aan te tonen hoe ongepast vergelijkingen met deze zwarte episode –waarin niet alleen Joden maar ook andere bevolkingsgroepen werden vervolgd en vermoord– in de geschiedenis zijn.

Een blik door het venster van de geschiedenis, is ook een blik in de spiegel. Hoe had ik me opgesteld in de oorlog? Was ik in verzet gekomen? Had ik opgejaagde medeburgers verstopt, met gevaar voor eigen leven? Daarover valt op een grijze dag bij de kachel prima te filosoferen. Ook een aantal jaarlijkse herdenkingen is goed vol te houden.

Maar dan. De Tweede Wereldoorlog is geschiedenis. Daarmee ligt het kwaad echter niet achter ons. Dat ging mee naar het heden. Voor het bestrijden daarvan is moed nodig, en nog meer genade. En Bijbelse liefde. Want, zegt diezelfde Bijbel: de liefde zoekt zichzelf niet, is niet afgunstig en denkt geen kwaad. De Holocaust wás het kwaad.

Valse hoop, twee woorden die elkaar niet verdragen. Maar de liefde verdraagt álle dingen.

Bron: hoofdredactie Reformatorisch Dagblad

Joden vieren lichtjesfeest: 'Het licht is altijd meer'

Bron: visie.eo

Chanoeka is een Joods feest. Het duurt acht dagen en heet ook wel ‘feest der lichtjes’. Elke dag steken Joodse gelovigen een kaars aan in een speciale kandelaar. Ze gedenken daarmee de bevrijding van hun heilige tempel in Jeruzalem en het wonder dat de kandelaar bij de herinwijding acht dagen lang bleef branden.

Hoe is Chanoeka ontstaan?

Chanoeka is het jongste Joodse feest. Toch is het alsnog meer dan tweeduizend jaar oud: het stamt uit het midden van de tweede eeuw voor Christus. Op dat moment houden de Grieken het land Israël sinds de verovering door Alexander de Grote al twee eeuwen bezet. De bezetters respecteren steeds minder de plaatselijke gewoontes. Ze willen dat de Joden zich vergaand aanpassen. Zo offeren ze een varken op het altaar in de tempel in Jeruzalem. Een ongelooflijke provocatie, omdat een varken een onrein dier is en daarmee dus de hele tempel tijdelijk ‘onrein’ werd.

Onder leiding van Juda de Makkabeeër (zijn bijnaam is ‘De Hamer’) komen de Joden in opstand. Het lukt hem stukje bij beetje het land te heroveren. Maar voordat hij de tempel bereikt, hebben de Grieken de heilige plaats al geplunderd en gesloopt. Uiteindelijk weet hij ze ook daar te verjagen. Teruggekeerde priesters vinden de grote kandelaar terug: de Menora. Er is nog een klein flesje gewijde olie. Op de eerste dag van de herinwijding van de tempel is het al op. Maar de tweede ochtend blijkt het weer gevuld. En zo acht dagen lang: het Chanoeka-wonder.

Hoe vieren Joden Chanoeka?

Het bekendste gebruik van Chanoeka is het aansteken van de chanoekia, een speciale negenarmige kandelaar. (Joden hebben meestal ook een kleine menora in huis die zevenarmig is.) De aansteekkaars brandt het hele feest – acht dagen lang. De overige acht kaarsen worden elke dag aangestoken, tot op de achtste dag alle kaarsen branden. De kaarsen staan symbool voor de acht dagen dat het Chanoeka-wonder duurde. Opvallend is dat Joodse gelovigen de kandelaar vaak voor hun raam aan de voorkant van het huis zetten.

Verder eten Joodse gelovigen vaak een soort zoete oliebollen, waarbij de olie verwijst naar de gewijde olie van het Chanoeka-wonder. En natuurlijk zijn oliebollen ook gewoon lekker en feestelijk.

Ook zijn er speciale gebruiken speciaal voor kinderen, waarvan de precieze invulling per streek verschilt. De kinderen krijgen bijvoorbeeld chocolademunten en spelen een spelletje met een zogeheten dreidel, een speciale dobbelsteen met Hebreeuwse letters.

Waarin lijkt Chanoeka op Kerst?

Chanoeka en Kerst zijn beide gezellige familiebijeenkomsten in december met veel aandacht voor kinderen. Joodse gelovigen in Nederland en België vieren vaak ‘Chanoeklaas’ in plaats van Sinterklaas en Kerst (allebei van oorsprong christelijke feesten). Er zijn dan extra veel zoetigheden en cadeautjes voor de kinderen.

Er zijn ook overeenkomsten die wat dieper gaan. Chanoeka en Kerst zijn allebei ‘lichtfeesten’. Chanoeka gedenkt het aansteken van de Menora, dat symbool staat voor Gods aanwezigheid. Kerst gaat over de komst van Jezus, licht voor de wereld. Hij is Gods aanwezigheid zelf.

Vicepremier Hugo de Jonge en rabbijn Menno ten Brink tijdens een Chanoekadienst voor het joods lichtjesfeest bij de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam (beeld: ANP).

Waarvoor staat het licht symbool?

De christelijke heilige Franciscus van Assisi, naar wie de huidige paus is vernoemd, zei ooit: “Alle duisternis in de wereld kan het licht van een enkele kaars niet doven.”

Misschien is dat wel de kern. Duisternis en licht zijn niet twee tegengestelde krachten. Licht is er altijd veel en veel meer. Zelfs in de diepste duisternis is (natuurwetenschappelijk gezien al) toch nog wat licht. Er zijn lichtdeeltjes die vanaf het begin van de schepping al aan het reizen zijn en volgens wetenschappers al bijna 14 miljard jaar onderweg zijn.

Het is opvallend hoeveel licht een enkele kaars kan geven. Je kunt het honderd meter verderop nog met gemak zien, zeker als je ogen eraan gewend zijn. Dat gedenken Joodse gelovigen daarom met Chanoeka en christenen met Kerst: hoe het licht van God altijd sterker is dan de donkerte. Zelfs de kleinste gebeurtenissen kunnen tot heel ver ons leven positief raken.

Staat Chanoeka in de Bijbel?

De gebeurtenissen waarop Chanoeka teruggrijpt, staan niet in de Joodse bijbel. Ze zijn pas van latere datum. De verovering van de tempel wordt wel vermeld in 1 en 2 Makkabeeën: een van de zogeheten ‘apocriefe’ boeken van het Oude Testament. De geschriften zijn vernoemd naar de hoofdrolspeler Juda de Hamer. Het Chanoeka-wonder, waarbij de gewijde olie ’s nachts door een wonder aanvulde, staat echter in latere bronnen.

In het Nieuwe Testament, de christelijke aanvulling op de Joodse bijbel, staan wel een paar verwijzingen naar Chanoeka. In de winter viert Jezus bijvoorbeeld het Feest van de Tempelwijding in Jeruzalem. Twee van zijn volgelingen heten bovendien Judas: die naam werd na de heroveringen van Judas de Hamer extra populair in Israël.

Namens de Israëlcommissie,
in Zijn Shalom,
Marco Ephraim

Waarom Grote Verzoendag de belangrijkste dag is voor joden

Jom Kippoer is de heiligste dag van het joodse jaar én de belangrijkste joodse feestdag. Op deze Grote Verzoendag belijden joden hun zonden aan God en vieren ze de vergeving. Veel Joden brengen normaal gesproken een groot deel van deze dag in de synagoge door, om te bidden en samen stil te staan bij hun keuzes in het leven. Dat wordt dit jaar lastig, met de coronaregels.

Na een voorbereidingstijd van tien dagen vieren joden Jom Kippoer (ook wel Jom Kipoer). De Hebreeuwse naam is Jom haKippoeriem, wat ‘Dag van de verzoeningen’ betekent. 

Oorsprong in de tempel

In Leviticus 16 staat de opdracht van God om Grote Verzoendag te vieren. Op deze dag moest de hogepriester een verzoenoffer brengen, eerst voor hemzelf en daarna voor het hele volk Israël. Alleen op deze dag mocht de hogepriester binnenkomen in het heilige der heiligen, een speciale ruimte in de tempel waar God was en de Ark stond. Op de Ark moest de hogepriester offerbloed sprenkelen. 

Betekenis zondebok

Daarna nam de hogepriester twee geitenbokjes. Het lot werd geworpen op deze bokjes. Eén bokje werd geofferd voor de zonden van het volk. De tweede bok was de zondebok: hierop legde de hogepriester alle zonden van het volk. Daarna werd de zondebok de woestijn in gestuurd. Nadat de zondebok de woestijn in was gestuurd, kleedde de hogepriester zich om. Als hij dan in zijn hogepriesterlijke kleding de tempel uitkwam om een brandoffer te brengen en het volk te zegenen, was de vergeving van de zonden van het volk een feit. 

Vergeving

Jom Kippoer draait om de vergeving van God. Om vergeving van God te krijgen voor fouten die je hebt gemaakt ten opzichte van anderen, is het belangrijk vóór Jom Kippoer vergeving te vragen aan de mensen die je hebt pijn gedaan. Daarom zijn er voor Jom Kippoer tien dagen van inkeer. Om spijt te betuigen aan God voor wat je ten aanzien van Hem fout hebt gedaan, is er een speciale dienst op de avond voor Jom Kippoer. Dit heet het Kol Nidré (‘Alle Geloften’). 

Een dag van vasten en zegen

Tegenwoordig is Grote Verzoendag een vastendag die ingeluid wordt met de priesterlijke zegen die ouders aan hun kinderen geven: ‘Moge God jou zegenen en jou behouden. Moge God Zijn aangezicht over jou laten schijnen en je genadig zijn. Moge God Zijn blik op jou gericht houden en je vrede schenken.’

In de dienst op Jom Kippoer wordt ter bemoediging gelezen uit het boek Jona. Als God zelfs goed was voor het heidense Ninevé, zal Hij ook vergevingsgezind zijn voor Zijn volk als het spijt heeft van zijn fouten. 

Voordracht in Yad Vashem van een man aan zijn kleindochters 

Misschien zullen jullie me eens vragen

op een avond als deze

waar de sterren vandaan komen

en wie ze heeft gemaakt.

Dan zal ik jullie antwoorden

dat het Gods plan was.

Zo maakte Hij onderscheid

tussen licht en donker.

Een feestverlichting boven de aarde.

De mensen hoefden niet meer bang te zijn

en in het duister te tasten.

Er was licht – ook in de nacht.

Ook zal ik jullie vertellen

dat aan Abraham eens beloofd is, dat zijn volk

zó talrijk zou zijn, als de sterren aan de hemel.

Abraham geloofde.

Maar Sara (haar naam zegt het al), lachte.

Ze vertrouwde God wel, maar de ménsen niet.

Net als Maria uit Nazareth

en als Rachel

wier stem in Rama is gehoord

en alle andere moeders

verspreid over de hele wereld

die wenen om haar kinderen

en weigeren zich te laten troosten

omdat zij niet meer zijn.

Nu zal ik toch jullie

die andere geschiedenis moeten vertellen.

Want nooit meer

zal ik naar de avondhemel kunnen kijken

zonder te denken aan de sterren

van Yad Vashem.

Ik heb ze gezien, de anderhalfmilioen lichtjes.

Ze willen niet meer uit mijn gedachten.

Gehoord heb ik de namen

van de kinderen van Israël.

De namen van hen, die niet mochten leven,

zoals jullie.

Zij konden niet worden

wat hun naam beloofde.

Hun naam

wordt geroepen – gefluisterd,

alleen om te gedenken

in de zaal van de namen.

Het gezang is woordeloos,

veraf – om je heen – binnen in je

en vervult je met eindeloze droefheid

om de namen

om de sterren, die gevallen zijn.

En nooit meer zal ik naar de hemel kunnen zien

zonder te denken

aan de sterren van Yad Vashem.

En als ik jullie namen zeg: Emma en Inge,

zal ik me herinneren de namen

van de kinderen van Yad Vashem.

Jullie zijn geboren om te leven

onder de regenboog.

Daarom zullen alle Sara’s, Rachels en Maria’s

en alle andere moeders

verspreid over de hele wereld

zich niet laten troosten.

Ze zullen niet zwijgen.

Vraag me, telkens weer

waar de sterren vandaan komen.